Vergeving

Collage in halve glasbol - 2017

Zelfportret met spiegel

10 jaar Collectief Dichterbij!

5 mei 2007 werd volgend mijn dagboek Collectief Dichterbij opgericht. 10 jaar later, is Collectief Dichterbij aan zijn tweede leven toe, met meer leden en activiteiten dan ooit. Zaterdag vieren we feest. Met heel veel leden en ex-leden en andere artiesten die een band hebben met ons collectief. Ook ik zal optreden alvorens ik het voorzitterschap doorgeef en een optredenbreak neem.

Ik reis alleen

'Ik reis alleen' - collage - mixed media - 2017

Over artistieke vrijheid

(Deze tekst werd in een licht aangepaste vorm voorgedragen op 'Speeches' in NWE Vorst Tilburg op 5 mei '17. Het thema van deze avond, georganiseerd door prod.nu, was 'Vrijheid')

In hoeverre moet je als artiest rekening houden met je publiek? In hoeverre bepaalt publiek je artistieke vrijheid. In hoeverre kan je commercieel interessant werk maken zonder je integriteit te verliezen. Deze vraag stel ik me de laatste tijd veel.

Ik sta als podiumdichter dit jaar tien jaar op de planken. Het landschap is in die tijd hard veranderd. Toen ik begon waren er maar drie vrije podia waar je als dichter kon gaan optreden. Door wat organisatoren aan te spreken belandde ik (vaak samen met Collectief Dichterbij) op muziekpodia in cafés. De enige manier om deze optreden te overleven was door een sterke, grappige en ritmische performance te geven. Bij mooie liefdesgedichten werd er gepraat.

We zijn nu 10 jaar en 250 optredens later. Onlangs besloot ik om volgend jaar niet meer met mijn poëzie op te treden. Om terug te kunnen schrijven zonder dat er in mijn hoofd steeds een publiek meeleest.

Er zijn podiumdichters die beweren geen rekening te houden met hun publiek, onzin natuurlijk, waarom ga je dan op een podium staan. Ik hield wellicht teveel rekening met mijn publiek. Ik had altijd enkele optredens op mijn agenda staan, wat ervoor zorgde dat tijdens het schrijven zelf ik teveel aan mijn publiek dacht. Alles moest leuk, herkenbaar en grappig zijn. Ik keek door de bril van het publiek naar mijn werk. Pas nu besef ik hoe dit mijn artistieke vrijheid en integriteit heeft bepaald.

Ik ben altijd een twijfelaar geweest. ‘Ik twijfel, dus ik leef’ was een zin die in mijn woonkamer hing. Twijfel is goed, maar wanneer je gaat twijfelen of je publiek of uitgever het wel goed genoeg gaat vinden dan wordt dit een probleem. Artistieke vrijheid gaat over het werk maken dat jij wil maken ongeacht verwachtingen van anderen. Raakt je werk jezelf? Vind je het zelf een goed werk. Die vraag is moeilijk om helder te houden. Ik heb, zoals ik reeds vertelde, me teveel laten leiden door het publiek, waardoor ik anderzijds wel productiever ben geweest.

Het is niet verwonderlijk dat veel artiesten een alter ego ontwikkelen waaronder ze nieuw werk zonder enige druk konden maken. Deze herwonnen artistieke vrijheid zorgt voor nieuwe inspiratie en ruimte voor experiment. Indien het een succes wordt, kun je nog altijd je ware identiteit onthullen.

(Henry Darger)

Onlangs las ik over de Amerikaanse kunstenaar Henry Darger. Hij groeide op in opvangtehuizen en gestichten en ging later als schoonmaker in een ziekenhuis werken. Thuis in zijn appartement begon hij te werken aan zijn boek ‘The Story of the Vivian Girls’, een verhaal van 15000 pagina’s waarbij hij ook nog eens 300 schilderijen maakte. Het vreemde aan zijn werk is dat het pas ontdekt werd toen hij in het ziekenhuis lag en nog maar enkele dagen te leven had.

Darger heeft nooit leren schilderen of tekenen. Hij was een autodidactkunstenaar en outsider. Een soort Mogwli in de kunst. Hij leerde tekenen en schilderen door prentjes uit kranten te overtekenen en overschilderen. Later kwam er langzaam meer perspectief in zijn werk en zag je evolutie in zijn werk naarmate hij ouder werd.

De vraag die me sindsdien bezighoudt is of Darger nu juist meer of minder artistieke vrijheid had dan kunstenaars die wel naar buiten treden en het publiek opzoeken Darger kon doen en maken wat hij zelf wilde. Natuurlijk had hij grote financiële en technische beperkingen. Maar daarnaast kon hij wel tekenen wat en hoe hij dat wou. Zo staan zijn werken vol met blote klein meisjes, iets wat later wel eens fout geïnterpreteerd is geweest.  Hedendaagse illustratoren zie ik dat nog niet zo snel doen. Een andere vraag die je kunt stellen is in hoeverre zijn werk dwangmatigs was. En of dwangmatigs werk nu wel of niet onder artistieke vrijheid valt.

(Vivian Maier - zelfportret)

Een ander voorbeeld is de Amerikaanse Vivian Maier, zij was heel haar leven een kinderoppas in verschillende gezinnen en maakte in die tijd duizenden foto’s, vele liet ze niet eens ontwikkelen. Toen vlak voor haar dood haar werk werd ontdekt op een garageverkoop, werd al snel duidelijk dat zij een van de belangrijkste straatfotografen ooit is.

J.D. Salinger, schrijver van de klassieker ‘Catcher in the Rye’, bleef heel zijn leven romans schrijven, ook al publiceerde hij er maar drie en één verhalenbundel. In een kluis zouden nog minstens vijf afgewerkte romans liggen die hij vanaf de jaren '60 maakte. Was dit Salinger zijn manier om zijn artistieke vrijheid te herwinnen of wou hij enkel weg uit de media-aandacht?

Zou ik, net als Salinger, mijn gedichten teksten voor mezelf willen houden in ruil voor meer artistieke vrijheid? Dat ga ik de volgende jaren door geen poëzieoptredens meer te doen, eens onderzoeken. Kan ik de klok terugdraaien en terug op een naïeve, oprechte manier schrijven?

Stadsrap Turnhout

Twee jaar geleden kwamen we, drie stadsdichters van Turnhout, samen om op één avond een rap te schrijven én op te nemen. Het was een memorable avond vol onzin en gangsta-moves. Helaas liep er iets mis met de clip en hebben we pas anderhalf jaar later besloten om het alsnog op het net te flikkeren.

Wat ik mij herinner van de Beatles

'Wat ik mij herinner van de Beatles' - collage in dagboek - juni 2016 

Over het werk van Bob Roes

(Deze tekst werd geschreven als openingswoord bij de tentoonstelling 'The moment is yours', een tentoonstelling van Bob Roes zijn werk, in GC 't Heilaar in Beerse.)

(Bob Roes - Did I close the door?)

Wat meteen opvalt aan het bekijken van de schilderijen van Bob Roes is het ontbreken van de gezichten. Vaak hebben zijn figuren geen hoofd en als ze dat al wel hebben, dan ontbreekt meestal een gezicht. Het gezicht is uitgeveegd en ontdaan van de ogen, mond en neus. Ook bij de figuren die hij vanop de rug geschilderd heeft, vinden we geen gezicht. 20 figuren op deze tentoonstelling en geen enkel gezicht.

Een interessante vraag die we ons eerst kunnen stellen is:

- Wat valt er weg als we het gezicht wegnemen?

Het eerste wat zeker wegvalt is de mogelijkheid om te communiceren. Er kan geen contact gemaakt worden met de buitenwereld. Dat heeft zowel voor- als nadelen. Je kan niet geaccepteerd worden door de buitenwereld, maar ook niet afgekeurd. Niet geaccepteerd worden, leidt tot eenzaamheid. Een grote vrees van eenzame mensen, is de vrees om niet geaccepteerd te worden. Dit maakt de figuren van Roes zo statisch. Zonder gezicht, zijn de figuren gedoemd om te blijven hoe ze zijn. Dit lijkt een manier te zijn om de controle over zijn figuren te behouden.

Ondanks het ontbreken van de gezichten, bezitten de figuren veel trots. Mooie, vaak militaire kostuums zorgen voor aanzien. Deze statussymbolen lijken door het gebrek aan gezichten eerder lege verpakkingen. De figuren zijn gevangen in hun aanzien in de maatschappij. Ze kunnen niet zijn wie ze willen zijn.

Ensor zette zijn figuren maskers op. Ook deze figuren kunnen geaccepteerd noch afgekeurd worden. Maar zij kunnen zich wel verstoppen achter een masker. Ze meten zichzelf een andere identiteit aan. Dit kunnen de figuren van Roes niet. Zij zijn gedoemd, met rechte rug, hun eenzame lot te ondergaan.

(Bob Roes - The messenger 42)

Waar verwijst deze eenzaamheid naar?

Het maken van schilderijen is een eenzame bezigheid. Urenlang zit je in je atelier een gevecht te leveren met het doek. Er is niemand die meekijkt, niemand die advies geeft, niemand die twijfel wegneemt. Het doek wordt pas getoond wanneer het klaar is. Op facebook, een website of zoals vandaag in een tentoonstelling in het prachtige Beerse (of Liquid City voor de jongeren).

Zijn deze figuren afspiegelingen van de schilder zelf? Stellen zij de eenzame schilder voor? In een harnas van trots dat de twijfel moet verbergen? Is dit een manier om te laten uitschijnen dat je alles onder controle hebt? Ook wanneer dat eigenlijk niet zo is?

De vraag waarom er geen gezichten zijn, geeft automatisch een nieuwe reeks vragen. Vragen die kunststudenten de komende decennia maar in hun doctoraatsstudies moeten onderzoeken.

(Bob Roes - The Messenger)

Van het ontbreken van gezichten wil ik naar een ander onderwerp gaan: de terugkeer van militaire figuren in het werk van Roes. Ik haalde reeds aan dat deze uniformen een trots en status met zich meebrengen. Het aantal militairen, lijkt bij elke tentoonstelling te groeien. In het atelier van Roes moet ondertussen een heel leger klaarstaan.

Waarom blijft hij deze militaire figuren schilderen?

Onlangs zag ik een reportage over het terracottaleger van de Chinese keizer Huangdi. Deze leider liet 8000 stenen soldaten achter die pas een dikke 2000 jaar later werden ontdekt. Elk levensgroot beeld is anders, elk gezicht schijnt gebaseerd te zijn op een echte persoon. Huangdi geloofde dat er leven was na de dood. Hij zei dan ook nooit YOLO, maar echt zeker was hij er niet van. Als je twijfelt kun je maar beter op veilig spelen, dus liet de controlefreak Huangdi een leger maken om hem te beschermen in zijn volgende leven.

Waartegen moeten de soldaten van Roes hem beschermen? Komt het gevaar van buitenaf of van binnenuit? Moeten de soldaten hem tegen zijn demonen beschermen?

Voor ik nog meer vragen en nog minder antwoorden ga geven, ga ik stillaan stoppen, maar eerst nog dit:

Ik begon dit stuk met de gezichtloze figuren die acceptatie noch afkeur kunnen krijgen. Ik ben blij dat ik zijn tentoonstelling hier in Beerse mag openen, maar eigenlijk, als we heel eerlijk moeten zijn, en daarmee bedoel ik absoluut niets denigrerend over Beerse (of Liquid City voor de jongeren), maar eigenlijk hoort Roes is grote zalen thuis. In musea en in galerijen à la Zeno X. Bob Roes zet echter deze stap niet zelf. Net als zijn figuren heeft dat wellicht te maken met een angst tot afkeur. Als je niet actief achter galeriehouders aangaat kan je niet afgekeurd worden, maar ook niet geaccepteerd. Controle.

Ik hoop dat Bob binnen een paar jaar een gezicht krijgt en dat zijn werk hangt waar het thuishoort en hopelijk draagt deze prachtige tentoonstelling in het geweldige Beerse (of Liquid City voor de jongeren), hiertoe bij.

En nu! GHB voor iedereen!

(De tentoonstelling is nog te zien tot 14 mei 2017. Van maandag tot vrijdag van 9 tot 12.30 en van 14 tot 16u. Maandag ook van 18 tot 20u, zondag van 14 tot 17u, dinsdag en zaterdag gesloten.)

Website Bob Roes

Boodschappenlijstjes in de media

Nadat Albert Heijn deze weel beweerde dat boodschappenlijstjes binnen drie jaar gaan verdwijnen, werd een boodschappenlijstjesspecialist gezocht. Na mijn tentoonstelling van vorig jaar, kwamen ze bij mij uit. Het Nieuwsblad publiceerde het eerste artikel. Het Laatste Nieuws, Radio 2, Qmusic (NL),  Radio 3FM (NL), Algemeen Dagblad (NL) en Radio 538 volgden.

Herinnering 5331

Natt

'Natt' - ecoline op hout - 2017

Doctoraat van de maand: feminisme in fotostrips

uit het juryrapport:
'Op een briljante wijze maakt Femke van Hoogdonk ons attent op de rol die fotostrips hebben gespeeld in de geschiedenis van het feminisme. Door veeleer subtiele vragen te stellen in plaats van de opdringerige pleidooien heeft de fotostrip de lezende huisvrouw aangezet tot zelfreflectie en ontwikkeling. Door deze lijvige scriptie wordt cruciale de rol van de fotostrip voor de eerste keer inde geschiedenis duidelijk. 'Een allesomvattende studie naar de rol van het feminisme in de fotostrip van de jaren '50 tot '00' mag dan ook gerust een huzarenstukje genoemd worden.'

Column Suiker: Ondeugd

Deze maand schreef ik voor Suiker een column over  Pippi Langkous, klasfoto's, Denemarken en ondeugd. Hierboven kan je de column lezen. (klik op de foto voor een groter beeld) Hieronder vind je de foto's. Wat ik niet vermeldde in de column is dat er ook een derde foto was. Hier kun je nog een stukje stof zien van het afgeknipte meisje. De leerkracht heeft het door op dit moment en kijkt naar het meisje. Ook opvallend is het meisje helemaal rechts. Pas op de derde foto kun je zien dat ze een beenprothese heeft.

Ida

Ida, waterverf, 2017. Naar Hammershoi. Natuurlijk.

Portret door Jeroen de Leijer

Portret gemaakt door Jeroen de Leijer van Wobby tijdens de Sprekende Ezels Turnhout op 250217. Wanneer ik de boekenquiz presenteer moeten de winnaars maar zien dat ze hun boek kunnen vangen als ik het hen toegooi.

Open deuren

 Kaj Lergaard - Esrum Kloster

Bianca Brunner, Hotel Vacation 3, 2008

 Vilhelm Hammershoi

Xavier Mellery - Doors

Hoe kindjes gemaakt worden

Ik herinner me nog toen ik voor het eerst vroeg hoe kindjes gemaakt worden. We zaten aan de keukentafel. Moeder had wok gemaakt met noodles, scampi’s, cashewnoten, sesamzaad, koriander en edamamebonen. Ze keek naar haar bord, draaide de noodles rond haar vork en zei, zonder op te kijken: ‘Het is ingewikkeld.’
Na een hap te nemen vervolgde ze met ‘Soms komt een zaadje bij een boontje, dan ontstaat er iets in de buik van mama’s.’
Op haar bord volgde ik de bewegingen van haar vork.
‘Dan wordt het eerst zo groot als een cashewnoot,…’
Ik hoorde de noot kraken in haar mond.
‘… en later zo groot als een scampi.’
De cashewnoten waren komma’s in haar zinnen.
‘Tot slot komt er een baby uit de mama.’
Ik hoorde haar slikken.
Ik had een vreemde smaak in mijn mond.
Misschien was het de koriander.

Nara

Optreden Seksismus Tilburg

Vorige woens mocht ik in Tilburg optreden op een avond over Seksisme. Het was een geweldige, leerrijke en afwisselde avond. Ik deed vooral veel gedichten over mislukte relaties, maar vertelde ook over het absurde succes van Freanne en droeg 2 gedichten van haar voor. Na mij traden The Transketeers op (zie filmpje). Ze deden een zeer openhartige Q&A over transgender zijn. Confronterender dan dagboekfragmenten uit je pubertijd.

Plattevogelstraat

Publicaties: Column Suiker: Geweten.

uit Suiker januari 2017.

Herinnering 5109